Xaya və skrotumun ultrasəs müayinəsi (USM)
Xaya və skrotumun ultrasəs müayinəsi xayaların, xaya artımlarının (epididim) və digər skrotal strukturların qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunan qeyri-invaziv görüntüləmə üsuludur. Müayinə xayada və ya skrotumda ağrı, şişkinlik və palpasiya olunan kütlələrin səbəbinin araşdırılmasına, kista, hidrosel, varikosel və digər struktur dəyişikliklərin qiymətləndirilməsinə kömək edir. Doppler ultrasəs vasitəsilə xayaların qanlanması və skrotal damarların qan axını da qiymətləndirilə bilər. Ultrasəs müayinəsində ionlaşdırıcı şüalanmadan istifadə edilmir. USM bir çox skrotal patologiyanın qiymətləndirilməsində mühüm məlumat versə də, bütün xəstəlikləri təkbaşına təsdiq və ya istisna etmir. Nəticələr klinik məlumatlarla birlikdə qiymətləndirilməli, zərurət olduqda uroloq konsultasiyası və əlavə müayinələr aparılmalıdır.
Nə zaman müraciət etməli?
- Xayada və ya skrotumda ağrı və həssaslıq
- Xayada və ya skrotumda şişkinlik
- Xayada palpasiya olunan kütlə və ya bərklik
- Xayaların ölçüsü və strukturunda dəyişiklik
- Varikoselə şübhə və ya məlum varikoselin qiymətləndirilməsi
- Hidrosel və digər maye toplanmalarına şübhə
- Epididim və digər skrotal strukturların qiymətləndirilməsi
- İltihabi prosesə dair klinik şübhənin qiymətləndirilməsi
- Travmadan sonra xaya və skrotal strukturların qiymətləndirilməsi
- Əvvəllər aşkarlanmış dəyişikliklərin dinamik izlənməsi
- Həkim tövsiyəsi ilə xaya və skrotal strukturların qiymətləndirilməsi
Kimə lazımdır?
Xayada və ya skrotumda ağrı, şişkinlik, kütlə və ya bərklik hiss edən; varikosel, hidrosel, iltihabi və digər struktur dəyişikliklərdən şübhələnilən; travmadan sonra qiymətləndirmə və ya əvvəldən məlum dəyişikliklərin dinamik izlənməsi tələb olunan pasiyentlərə xaya və skrotum USM-si həkim tərəfindən tövsiyə edilə bilər.
Müayinə necə aparılır?
Pasiyent adətən arxası üstə uzanır və skrotal nahiyəyə xüsusi ultrasəs geli çəkilir. Həkim prob vasitəsilə hər iki xayanı, epididimi və digər skrotal strukturları müqayisəli şəkildə qiymətləndirir. Ehtiyac olduqda Doppler rejimindən istifadə edilərək xayaların qanlanması və damar axını araşdırılır. Varikoselin qiymətləndirilməsi zamanı müayinənin ayaqüstə vəziyyətdə və xüsusi nəfəs manevri ilə davam etdirilməsi tələb oluna bilər. Müayinə qeyri-invazivdir və adətən ağrısızdır.
Hazırlıq
Xüsusi hazırlıq tələb olunmur. Qida və maye qəbuluna məhdudiyyət yoxdur. Əvvəlki xaya-skrotum USM, Doppler və digər uroloji müayinə nəticələriniz varsa, müqayisəli qiymətləndirmə üçün özünüzlə gətirməyiniz faydalıdır.
Nəticə necə verilir?
Müayinə zamanı əldə edilən görüntülər və Doppler göstəriciləri qiymətləndirilir və nəticə yazılı rəy şəklində təqdim olunur. Xayaların ölçüsü və quruluşu, epididim və digər skrotal strukturlar, maye toplanması, damar genişlənməsi və qanlanma ilə bağlı aşkarlanan dəyişikliklər qeyd edilir. Zərurət olduqda uroloq konsultasiyası, laborator analizlər və ya əlavə müayinələr tövsiyə oluna bilər.
Təhlükəsizlik və məhdudiyyətlər
Ultrasəs müayinəsində ionlaşdırıcı şüalanmadan istifadə edilmir və müayinə qeyri-invazivdir. Doppler USM xaya və skrotal strukturların quruluşu və qanlanması barədə mühüm məlumat verir, lakin bütün patologiyaları təkbaşına təsdiq və ya istisna etmir. Aşkarlanan kütlənin xarakterindən və klinik vəziyyətdən asılı olaraq uroloji qiymətləndirmə, laborator analizlər, MRT və ya digər müayinələr tələb oluna bilər.
Nə vaxt təcili müraciət etməli?
Qəfil başlayan güclü xaya ağrısı, xüsusilə şişkinlik, ürəkbulanma və ya qusma ilə müşayiət olunursa, xaya burulması (torsiya) kimi təcili vəziyyətin əlaməti ola bilər. Belə halda planlı USM qəbulunu gözləmədən dərhal təcili tibbi yardım üçün müraciət edin. Xaya və ya skrotuma ciddi travmadan sonra güclü ağrı və sürətlə artan şişkinlik olduqda da təcili qiymətləndirmə tələb olunur.
Müayinə üzrə suallar
Xaya və skrotum USM-si nəyi göstərir?
Müayinə xayaların, epididimin və digər skrotal strukturların qiymətləndirilməsinə imkan verir. Kütlə, kista, hidrosel, varikosel və digər struktur dəyişikliklər araşdırıla bilər.
Doppler müayinəsi nə üçün aparılır?
Doppler rejimi xayaların qanlanmasını və skrotal damarlardakı qan axınını qiymətləndirməyə imkan verir. Bu məlumat bəzi kəskin vəziyyətlərin və varikoselin qiymətləndirilməsində xüsusilə əhəmiyyətlidir.
Varikosel USM ilə görünürmü?
Doppler USM skrotal venaların genişlənməsini və qan axınındakı dəyişiklikləri qiymətləndirməyə kömək edir və varikoselin qiymətləndirilməsində istifadə oluna bilər.
Xayada kütlə hiss edirəmsə USM etdirməliyəm?
Xayada yeni kütlə və ya bərklik hiss edildikdə tibbi qiymətləndirməni gecikdirməmək lazımdır. USM kütlənin yerləşməsini və ultrasəs xüsusiyyətlərini qiymətləndirmək üçün istifadə edilə bilər.
Qəfil xaya ağrısı olduqda USM qəbulunu gözləmək olar?
Xeyr. Qəfil və güclü xaya ağrısı xaya burulması kimi təcili vəziyyətlə əlaqəli ola bilər. Planlı USM qəbulunu gözləmədən təcili tibbi yardım üçün müraciət edin.
Xaya USM-si ağrılıdır?
Müayinə adətən ağrısızdır. Ağrılı və həssas nahiyənin qiymətləndirilməsi zamanı probla təmas qısa müddətli narahatlıq yarada bilər.
Xaya USM-si üçün xüsusi hazırlıq lazımdır?
Xeyr. Adətən xüsusi hazırlıq, ac qalmaq və ya sidik kisəsini doldurmaq tələb olunmur.
USM-də şüalanma varmı?
Xeyr. Ultrasəs müayinəsində ionlaşdırıcı şüalanmadan istifadə edilmir.
Müayinə nə qədər davam edir?
Xaya və skrotumun ultrasəs müayinəsi adətən 15–25 dəqiqə davam edir. Doppler qiymətləndirilməsinin həcmindən asılı olaraq müddət dəyişə bilər.